काठमाडाैं, असाेज ४ । २०औँ एसियाली खेलकुद जापानको आइची–नागोयामा औपचारिक रूपमा सुरु भइसकेको छ। सेप्टेम्बर १९ देखि अक्टोबर ४ सम्म सञ्चालन हुने प्रतियोगितामा एसियाका ४५ राष्ट्रियका खेलाडीले विभिन्न खेलमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्।
नेपाल पनि प्रतियोगिताको हिस्सा बनेको छ। नेपाली खेलाडीहरू विभिन्न खेलमा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै मैदानमा उत्रिइरहेका छन्। कसैले जित हासिल गरिरहेका छन्, कसैले पदकको नजिक पुगेर यात्रा टुंग्याइरहेका छन् भने कतिपय खेलाडी पहिलो चरणमै बाहिरिइरहेका छन्। तर, एसियाडमा नेपालको सहभागितासँगै अर्को प्रश्न पनि सतहमा आएको छ। नेपाली खेलाडी मैदानमा प्रतिस्पर्धा गरिरहँदा उनीहरूका बारेमा आवश्यक सूचना, तस्बिर र आधिकारिक विवरण नेपाली सञ्चारमाध्यमसम्म कति सहज रूपमा पुगिरहेको छ ?
यो प्रश्न केवल सञ्चारकर्मीको सुविधा वा समाचार प्रकाशनको विषय मात्र होइन। यो खेल व्यवस्थापन र जवाफदेहितासँग जोडिएको विषय हो।
आज भएकाे खेलकाे नतिजाहरु https://khelpana.com/2026/09/20/19665/
खेलाडी मैदानमा, सूचना खोज्दै सञ्चारमाध्यम
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी हुने नेपाली टोलीसँग खेलाडी, प्रशिक्षक, व्यवस्थापक, पदाधिकारी र विभिन्न जिम्मेवारीमा रहेका प्रतिनिधि हुन्छन्। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) र नेपाल ओलम्पिक कमिटी (एनओसी) पनि नेपाली टोलीको सहभागितासँग प्रत्यक्ष जोडिएका प्रमुख निकाय हुन्।
प्रतियोगिताअघि एनओसीले खेल पत्रकारसँग अन्तरक्रिया कार्यक्रम नै आयोजना गरेको थियो। उक्त कार्यक्रममा एनओसी अध्यक्ष जीवनराम श्रेष्ठले एसियाली खेलकुदमा सहभागी खेल र खेलाडीबारे सूचना प्रवाहका लागि विशेष व्यवस्था गरिने बताएका थिए।
यसको अर्थ स्पष्ट छ। खेलाडीलाई प्रतियोगितामा पठाउनु मात्र पर्याप्त छैन, उनीहरूको सहभागितासम्बन्धी सूचना व्यवस्थित रूपमा बाहिर ल्याउने जिम्मेवारी पनि व्यवस्थापनकै एउटा हिस्सा हो। तर, प्रतियोगिता सुरु भएपछि कतिपय खेलका खेलाडीको खेल समय, नतिजा, प्रदर्शन, तस्बिर तथा प्रतिक्रियाजस्ता आधारभूत सामग्रीका लागि समेत सञ्चारमाध्यमले छुट्टाछुट्टै स्रोत खोज्नुपर्ने अवस्था देखिनु स्वाभाविक रूपमा प्रश्न बन्न पुगेको छ।
जित्दा मात्र होइन, हार्दा पनि जवाफ चाहिन्छ
नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता सुरु हुनुअघि पदकको लक्ष्य सार्वजनिक गर्ने चलन नयाँ होइन।
एसियाडअघि पनि नेपाली खेलाडीलाई लामो समयदेखि प्रशिक्षण, वैदेशिक प्रशिक्षण तथा तयारीमार्फत पदकका लागि तयार पारिएको बताइएको थियो। ‘मिसन २०२६’ अन्तर्गत एसियाली खेलकुदका लागि तयारीलाई प्राथमिकता दिइएको विषय पनि सार्वजनिक भएको थियो।
खेलाडीलाई उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न प्रोत्साहित गर्नु आवश्यक छ। तर, त्यससँगै अर्को प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। नतिजाको जिम्मेवारी कसले लिन्छ ? खेलाडीले पदक जित्दा बधाई दिन संस्था अगाडि आउँछ। जितलाई संस्थागत उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। तर, अपेक्षित नतिजा नआउँदा त्यही संस्थाबाट तयारी कहाँ चुक्यो, व्यवस्थापनमा के समस्या रह्यो, आगामी योजना के हो भन्ने विषयमा स्पष्ट धारणा कमै सुनिन्छ।
खेलाडी हार्नु आफैँमा असफलता होइन। खेलमा जित र हार दुवै हुन्छ। तर हारपछि कमजोरी पहिचान गर्ने, कारण बताउने र सुधारको योजना सार्वजनिक गर्ने संस्कार विकास हुनु आवश्यक छ।
खेलाडीको प्रदर्शनसँगै व्यवस्थापनको परीक्षा
एसियाली खेलकुद संसारकै ठूलो बहुखेल प्रतियोगितामध्ये एक हो। प्रतियोगितामा एउटा खेलाडीको प्रदर्शन मात्र समाचार बन्दैन। त्यससँगै उसको तयारी, प्रशिक्षण, खेल व्यवस्थापन, यात्रा, आवास, खेल सामग्री, चिकित्सकीय सहयोग, प्राविधिक सहयोग र सञ्चार व्यवस्थापनसमेत राष्ट्रिय खेल प्रणालीको हिस्सा बन्छ।
यसपटक एसियाड सुरु हुनुअघि नै विभिन्न देशका टोलीले आवास तथा यातायातलगायत व्यवस्थापनका विषयमा गुनासा गरेका समाचार सार्वजनिक भएका छन्। आयोजकले १७ हजारभन्दा बढी खेलाडी तथा पदाधिकारीको व्यवस्थापनका लागि होटल, अस्थायी आवास र क्रुज जहाजसमेत प्रयोग गरेको छ।
अर्थात् ठूलो प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नु आफैँमा जटिल व्यवस्थापकीय काम हो। तर त्यसको अर्थ सूचना व्यवस्थापनलाई दोस्रो प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ भन्ने होइन।
पत्रकारका लागि सूचना किन महत्वपूर्ण ?
खेल पत्रकारले मैदानमा उपस्थित भएर मात्र सबै खेलको समाचार संकलन गर्न सक्दैन। नेपालले एकैपटक धेरै खेलमा सहभागिता जनाइरहेको अवस्थामा सबै नेपाली पत्रकार हरेक खेलस्थलमा पुग्न सम्भव हुँदैन। त्यसैले सम्बन्धित निकायबाट प्राप्त हुने आधिकारिक सूचना, खेलाडीको तस्बिर, खेलको नतिजा, खेल समय, खेलाडीको प्रतिक्रिया र प्राविधिक विवरण महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
यस्तो सामग्री समयमै उपलब्ध भए सञ्चारमाध्यमले नेपाली खेलाडीको सहभागितालाई प्रभावकारी रूपमा पाठक र दर्शकमाझ पुर्याउन सक्छन्। तर, सामग्री खोज्नै कठिन भयो भने त्यसको असर खेलाडीमा पनि पर्छ। उनीहरूको प्रदर्शन, संघर्ष र उपलब्धि राष्ट्रियस्तरमा अपेक्षित रूपमा दस्तावेजीकरण हुन सक्दैन।
‘मिडिया व्यवस्थापन’ पनि खेल व्यवस्थापनकै हिस्सा
खेल व्यवस्थापन भन्नाले खेलाडीलाई विमान चढाएर प्रतियोगिता स्थलमा पुर्याउनु मात्र होइन।खेलाडीलाई आवश्यक प्रशिक्षण दिने, खेल सामग्री उपलब्ध गराउने, चिकित्सकीय सहयोग गर्ने, खेल तालिका व्यवस्थापन गर्ने, सुरक्षित आवास र यातायातको व्यवस्था गर्ने जस्तै सूचना तथा सञ्चार व्यवस्थापन पनि आधुनिक खेल व्यवस्थापनको अभिन्न हिस्सा हो।
नेपाल ओलम्पिक कमिटीले एसियाडअघि नै खेल पत्रकारको भूमिकालाई महत्वपूर्ण मानेर सूचना प्रवाह सहज बनाउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। त्यसैले अहिले उठिरहेको प्रश्न कुनै व्यक्ति विशेषलाई लक्षित गरेर गरिएको आरोपभन्दा पनि त्यो प्रतिबद्धता व्यवहारमा कति कार्यान्वयन भयो ? भन्ने हो।
खेलाडीलाई मात्र प्रश्न गर्ने कि व्यवस्थापनलाई पनि ?
नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेलाडीलाई पदकको लक्ष्य दिइन्छ। उनीहरूलाई देशको प्रतिष्ठासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ। यो स्वाभाविक पनि हो। तर, खेलाडीले राम्रो प्रदर्शन गर्नका लागि उनीहरूको पछाडि बलियो प्रणाली आवश्यक हुन्छ।
प्रशिक्षणदेखि प्रतियोगितास्थलसम्मको व्यवस्थापन, प्रशिक्षकको भूमिका, खेल विज्ञान, पोषण, चिकित्सकीय सहयोग, खेल सामग्री र मानसिक तयारीसँगै सञ्चार सहयोग पनि त्यही प्रणालीको हिस्सा हो। त्यसैले खेलाडीको नतिजा कमजोर हुँदा ‘खेलाडीले किन जितेन ?’ भनेर मात्र प्रश्न गर्नु पर्याप्त हुँदैन।
प्रश्न यस्तो पनि हुनुपर्छ ?
तयारी पर्याप्त थियो कि थिएन ?
व्यवस्थापनले आफ्नो भूमिका पूरा गर्यो कि गरेन ?
खेलाडीलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध भयो कि भएन ?
नतिजा कमजोर भएपछि त्यसको समीक्षा कसरी हुन्छ ?
र, नेपाली खेलाडीको प्रदर्शनबारे नेपाली सञ्चारमाध्यमलाई आवश्यक सूचना दिन सम्बन्धित निकाय तयार छन् कि छैनन् ? जितको श्रेय मात्र होइन, कठिन समयमा जवाफदेहिता, खेलाडीले जित्दा संस्थाले श्रेय लिनु स्वाभाविक हुन सक्छ। तर, हार्दा वा अपेक्षित नतिजा नआउँदा मौन बस्नु भने व्यवस्थापनको जवाफदेहिताको प्रश्न बन्न सक्छ।
खेलाडीको हारलाई आलोचनाको विषय बनाउनु भन्दा त्यसबाट सिक्ने वातावरण आवश्यक हुन्छ। पदक जित्ने खेलाडीलाई मात्र होइन, पहिलो चरणमै बाहिरिने खेलाडीलाई पनि समान सम्मान र संस्थागत सहयोग आवश्यक हुन्छ। किनकि एउटा प्रतियोगिताको नतिजाले मात्र खेलाडीको सम्पूर्ण क्षमता निर्धारण गर्दैन। तर, एउटा प्रतियोगिताले देशको खेल व्यवस्थापन कति व्यवस्थित छ भन्ने चाहिँ धेरै कुरा देखाउन सक्छ।
एसियाडमा नेपाली खेलाडी मैदानमा पस्दा उनीहरूले आफ्नो व्यक्तिगत मात्र होइन, नेपालको प्रतिनिधित्व गरिरहेका हुन्छन्। उनीहरूको पछाडि नेपालको खेल संरचना, संस्था र व्यवस्थापन पनि उभिएको हुन्छ। त्यसैले एसियाली खेलकुदलाई खेलाडीको मात्र परीक्षा नबनाऔँ। यो राखेपको पनि परीक्षा हो। यो नेपाल ओलम्पिक कमिटीको पनि परीक्षा हो। यो खेल संघहरूको पनि परीक्षा हो। र, नेपालको खेल सञ्चार व्यवस्थाको पनि परीक्षा हो।
खेलाडीलाई पदकको लक्ष्य दिनुअघि उनीहरूलाई आवश्यक तयारी र सहयोग दिन सकिएको छ कि छैन भन्ने प्रश्न गरौँ। जित्दा बधाई दिन सबै अगाडि आउँछन्। तर हार्दा कारण खोज्ने, कमजोरी स्वीकार्ने र सुधारको जिम्मेवारी लिने संस्कार पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
अन्ततः खेलाडी मैदानमा देखिन्छन्। तर, उनीहरूको पछाडि रहेको खेल व्यवस्थापनको स्तर पनि त्यही मैदानबाट देखिन्छ। अब प्रश्न खेलाडीलाई मात्र होइन, उनीहरूलाई मैदानसम्म पुर्याउने सम्पूर्ण प्रणालीलाई गरौँ। जित्दा श्रेय लिन अगाडि आउने होइन, अप्ठ्यारो अवस्थामा पनि जवाफदेही बन्ने संस्कार नेपाली खेलकुदमा कहिले विकास हुन्छ ?
तपाईको प्रतिक्रिया !!!
